شنبه, مهر 28, 1397

didgah rahbar

دکتر خاندوزی مصاحبه با دکتر سيد احسان خاندوزي                                                   
دکترای اقتصاد، مدرس دانشگاه و معاون دفتر اقتصادی مرکز پژوهش های مجلس ...
ادامه مطلب

 

azadi vaezi

karimmian thumbشایسته سالاری، تجربیات سایر کشورها و راهکارهایی برای ایران                                                       
زهره کریم‌میان
دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع
دانشگاه صنعتی امیرکبیر
ادامه مطلب

Prev Next

مصاحبه با دکتر سيد احسان خاندوزي

مصاحبه با دکتر سيد احسان خاندوزي

دکترای اقتصاد، مدرس دانشگاه و معاون دفتر اقتصادی مرکز پژوهش های مجلس *تلقی شما در وضعیت ایده آل با توجه به مطالعاتی که داشتید از الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت چیست؟  ابتدا باید...

مصاحبه با دکتر داود طالبي

مصاحبه با دکتر داود طالبي

مصاحبه با دکتر داود طالبيمعاونت توسعه مديريت ومنابع بنياد ملي نخبگان- عضو هیأت علمی گروه مديريت صنعتي دانشگاه شهيد بهشتي در مصاحبه ای که با دکتر طالبی داشته ایم خواهید خواند: ضرورت...

مصاحبه با استاد مفتح

مصاحبه با استاد مفتح

بسمه تعالی مصاحبه با دکتر محمد هادی مفتح عضو هیئت علمی و مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم الگو: مسیر هست ها تا خواست ها

عقلانیت فرهنگي (5)

یادداشت نهم:
ايستار صفر پیشرفت
1- عقلانیت فرهنگي (5)

حجت الاسلام مهندس عبدالحمید آکوچکیان

akoochakian9در عصر جديد دامنه ی نيازها و انتظارات ما از دين تحولي شگرف يافته است و جنبش احيا مي‌تواند دغدغه‌ی ما را در دريافت درست انديشه‌ی ديني پاسخگو باشد.
در طرف ديگر نيز فرايندي تاريخي در كنار رشد آن آفت‌ها در حال تكوين بوده است كه با تحولات فكري، فرهنگي و اجتماعي قرين شده است. در يكي دو قرن اخير، و در جغرافياي معارف جديد بشري، تحول معرفت ديني شتابي چشمگير گرفته است و تمامي بخش‌هاي متنوع انديشه را در مي‌نوردد.
فلسفه‌ی دين در جوامع اسلامي، به دليل همزمان شدن تولد تمدن غرب با دوران ركود در اين جوامع، بيش‌تر در بخش احياي فكر ديني بروز يافت. در ميان انديشمندان اسلامي، مي‌توان سيد جمال الدين اسد آبادي، عبده، رشيد رضا، محمد اقبال لاهوري و علامه محمد حسين طباطبايي را به عنوان چهره‌هاي شاخص در اين بخش نام برد.
تحول و در اينجا تحول تاريخي فرهنگ ديني داراي منطق ويژه‌ی خود است كه به عنوان مغز دروني آن عمل مي‌كند. اين روش منطقي به شكلي عمومي است كه براي مثال مي‌توان نشان داد كه براي چنين تغيير و تحولي ما هميشه و همه جا نيازمند نخبگاني چون سيد جمال الدين اسد آبادي، محمد اقبال، دكتر علي شريعتي، استاد شهيد مرتضي مطهري و امام خميني(س) هستيم. به اين معنا كه تحول فرهنگي و از جمله جنبش احياي فكر ديني هميشه به وسيله‌ی انديشمنداني تحقق مي‌يابد كه پاسخ حداقل برخي از پرسش‌هاي عصري خويش را در دين مي‌جويند و مشفقانه باوردار اين حقيقتند كه دين حامل چنين پاسخ‌هايي نيز هست.
وجه ديگري كه در اين ميان بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه احياي فكر ديني در انديشه‌ی ديني معاصر عميقاً با روشنفكري ديني پيوند خورده است. چرا كه روشنفكر ديني از سويي نسبت به زمان و جامعه‌ی خويش منتقد است و در عين حال به دين نيز تعلق خاطر دارد. يعني در عين حال به عقلانيت و نيز آموزه‌هاي وحياني متكي است. سيد جمال الدين اسدآبادي را از اين نظر مي‌توان سر سلسله‌ی روشنفكران ديني دانست. او در ميان انديشمندان دوره‌ی اخير، اولين كسي است كه به طور جدي به مقتضيات زمان خود توجه كرد و در جريان فرايند گذار از سنت به مدرنيسم و تجدد قرار گرفت و كوشيد با خرافه‌زدايي، ساحت دين را از عرف و عادات محلي پاك كند و نشان دهد كه آموزه‌هاي ديني با مقتضيات اصيل زمان مي‌تواند سازگار باشد.
از طرفي عناصر اصلي مورد انتظار در فرايند احيا، خلوص و كارآمدي است. خلوص به معناي اصالت انديشه‌ی ديني است. آنچه به نام دين عرضه مي‌شود مستند به آموزه‌هاي ديني و به طور مستقيم يا غير مستقيم برگرفته از منابع وحياني و روايي است. كارآمدي نيز به معناي توانمندي و پويايي انديشه‌ی ديني در پاسخ گفتن به نيازهاي فردي و اجتماعي انسان هر عصر است. از اين رو احياگران در عين حالي كه به كارآمدي انديشه‌ی ديني در مواجهه با پرسش‌ها و نيازهاي انسان امروز مي‌انديشند، بايد به خلوص و اصالت آن نيز توجه تام داشته باشند. چرا كه احياي فكر ديني، احياي درون‌مايه‌هاي حيات بخش ديني است كه اينك مرده و به انحطاط كشيده شده است.
در اين ميان اگر اصل جاري در تمامي مراحل تحقق فرايند احيا، گردش آزادانه‌ی دانش و عرضه‌ی ايضاً آزادانه، نقادانه و منطقي آن باشد، آنگاه مي‌توان اميدوار بود فرايند احياي فكر ديني به سامان خواهد رسيد و نشان خواهد داد كه دين خاتم، بي‌دليل موصوف به صفت خاتميت نشده است. در اين ميان «وظيفه‌اي كه مسلمان اين زمان در پيش دارد، بسيار سنگين است. بايد بي‌آنكه كاملاً رشته‌ی ارتباط خود را با گذشته قطع كند، از نو در كل دستگاه مسلماني بينديشد.» 1
از سوی دیگر نیز نو اندیشی در دستگاه مسلمانی نباید به این نتیجه متصلب منجر شود که مدل پیشرفت اسلامی ترسیمی است و منشأ آن عقلانیت اسلامی است که در طی یک فرایند ترسیمی و مهندسی شده از نظم اجتماعی و آن نیز از عقل ترسیمی ناشی می شود،2 زیرا این اندیشه می تواند آمیزه ای از صواب و خطا باشد. چرا که لزوماً نمی توان تمامی اجزای فرایند پیشرفت را مهندسی کرد. مقوله هایی چون عقل، نظم اجتماعی، عقلانیت و پیشرفت به آن درجه ای که ما گمان می کنیم قابلیت مهندسی را ندارد. اصرار بر مهندسی همه‌ی جوانب این مقوله ها منجر به ایجاد بن بست هایی جدی در مسیر توسعه و پیشرفت می گردد و سر از ایدئولوژی های خشن و رادیکال در می آورد. زیرا ما انسانیم با هزار توهای وجودی و پیچیدگی هایی که خداوند در وجود ما از وجود خویش به ودیعه نهاده است. در فضای انسانی، اختیار، اراده، تربیت و آگاهی و انتخاب فرماندار نهایی است. هرچه که مراتب پیشرفت نیز افزون تر گردد و هرچه جامعه پیشرفته تر گردد، انسان ها کیفی تر و بنابراین ارادی‌تر و خودآگاهانه‌تر و رشید‌تر عمل می کنند.
عقلانیت بیش ازحد ترسیمی شده تبدیل به عقلانیت ابزاری می شود، عقل فقط به عنوان ابزاری برای پیشرفت. اما برای تحقق مقوله پیشرفت انسانی ما به عقلانیت فرهنگی نیازمندیم، که در آن عقل نه فقط ابزار که هدف و مقصدی برای پیشرفت خواهد بود، یعنی همان عقل انگیخته و شکوفاشده‌ای که از مقاصد جدی بعثت انبیا است.3 عقلانیت فرهنگی عقلانیتی چند بعدی و جامع نگر است، سامانه‌ای عمل می کند، اخلاقی است4 و هم دغدغه‌ی زمین را دارد و هم دغدغه‌ی آسمان را و در عین حال عقلانیت اجتماعی را به رسمیت می شناسد.
به رسمیت شناخته شدن عقلانیت اجتماعی در حقیقت به رسمیت شناخته شدن سیالیت فرایند پیشرفت است که چون آب، وحشی است، خود راه خویش را باز می کند و به طور طبیعی خالق تمدن می شود. بر این اساس اکنون باید پذیرفت که تمدن سازی ویژگی ای درون زا است که متکی بر مغز افزاری به نام «عقلانیت فرهنگی» است.
با این ساز و کار است که می توان به درستی دریافت که دو مفهوم متعالی «پیشرفت» و «زندگی» بیش از آنکه در برابر هم باشند در کنار همند و از یکدیگر تغذیه‌ی مفهومی می‌کنند.

 


1- اقبال لاهوري، ص112.
2 - در این باره ر.ک. به: فیاض،1388 صص 3-2
3- «و یُثیروا لهم دفائن العقول» نهج البلاغه، خ1.
4- «بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» رسول اکرم(ص)، کنز العمال، خ 31969.

یادداشت نخبگان جوان

بررسی چگونگی افزایش ظرفیت زبان فارسی برای تبدیل شدن به زبان علمی جهانی

با توجه به روند تعاملات عصر حاضر مبنی بر شکل‌گیری دهکده‌ای جهانی، ملتی که با ابزار زبان و فرهنگ بومی، تعریفی از...

شایسته سالاری، تجربیات سایر کشورها و راهکارهایی برای ایران

شایسته سالاری، تجربیات سایر کشورها و راهکارهایی برای ایران
  زهره کریم‌میان دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی امیرکبیر     استقرار نظام شایسته...

نقد و آسیب شناسی "پیشگامی " در جریان پیشرفت

نقد و آسیب شناسی "پیشگامی " در جریان پیشرفت
زهرا داورپناه
دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه اصفهان
شاید مشکل ما این نیست که بزرگتر نداریم، مشکل ما این است...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4

 

تازه ها

بررسی چگونگی افزایش ظرفیت زبان فارسی برای تبدیل شدن به زبان علمی جهانی

با توجه به روند تعاملات عصر حاضر مبنی بر شکل‌گیری دهکده‌ای جهانی، ملتی که با ابزار زبان و فرهنگ بومی، تعریفی از...

احياي فكر ديني به مثابه ی يك پارادايم كلامي(1)

احياي فكر ديني به مثابه ی يك پارادايم كلامي(1)
یادداشت دهم:
ايستار صفر پیشرفت
2- احياي فكر ديني به مثابه ی يك پارادايم كلامي(1) حجت الاسلام مهندس عبدالحمید...

نقد و آسیب شناسی "پیشگامی " در جریان پیشرفت

نقد و آسیب شناسی "پیشگامی " در جریان پیشرفت
زهرا داورپناه
دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه اصفهان
شاید مشکل ما این نیست که بزرگتر نداریم، مشکل ما این است...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

دیدگاه ها

حجت‌الاسلام‌ علی‌اکبر رشاد

حجت‌الاسلام‌ علی‌اکبر رشاد
  تحلیل مفهومی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت   حجت‌الاسلام‌ والمسلمین...

حجت‌الاسلام سیدحسین میرمعزی

حجت‌الاسلام سیدحسین میرمعزی
  مفهوم الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت این مفهوم با تبیین چهار مطلب به...

دكتر حدادعادل

دكتر حدادعادل
  تأمّلی در معنای الگوی اسلامی ایرانی توسعه   در حالی كه همگان دم...

دكتر ابراهیم فیاض

دكتر ابراهیم فیاض
  استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اگر پيشرفت را بر تمايز...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

یادداشت صاحبنظران

دکتر امیرعلي سيف‌‌الدين

دکتر امیرعلي سيف‌‌الدين
بررسی تسهیل‌‌گری اسلام در جهت تحقق اقتصاد دانش‌‌بنیان
نگرشی جدید به بخشی از بستر نهادی الگوی اسلامی ایرانی...

دکتر عادل پیغامی

دکتر عادل پیغامی
 مفهوم‌شناسی پیشرفت گلخانه‌ای یادداشتی از دكتر عادل پیغامی، استادیار دانشكده‌ی معارف اسلامی و اقتصاد...

مهرداد راهداری

مهرداد راهداری
  معاون امور تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور همه در کشور...

دکتر زاهدی وفا

دکتر زاهدی وفا
    تبیین الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت محمد هادی زاهدی وفا، رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع) و معاون وزیر...
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8