شنبه, مهر 28, 1397

حجت الاسلام علیرضا پیروزمند

قائم مقام دفتر فرهنگستان علوم اسلامی
مسئول گروه روش فرهنگستان علوم اسلامی

آنچه که مهمترین رکن و پیش نیاز لازم برای به دست آوردن الگوی اسلامی ـ ایرانی دستیابی به فرهنگ توسعه است. فراتر از الگوی توسعه باید به دنبال عوامل تعیین‌کننده در الگو باشیم.
الگوی توسعه، منطق یا ابزار است منتهی ابزار نرم در تصرفات اجتماعی. منظور از نرم‌افزار تصرف، روش‌ها و قواعدی است که امکان مهندسی اجتماعی را برای ما فراهم می‌کند. با مهندسی اجتماعی امکان برنامه‌ریزی توسعه فراهم می‌شود و براساس برنامه‌ریزی توسعه می‌توان در جامعه تغییر و تمدن‌سازی ایجاد کرد. بنابراین الگوی توسعه اسلامی ـ ایرانی به لحاظ اینکه نرم‌افزار تصرف را ایجاد می‌کند از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. برای حرکت هدفمند، قاعده‌مند و مؤثر در راستای تمدن اسلامی باید الگوی توسعه اسلامی ایرانی  داشته باشیم.
اگر ما اهتمام خود و نظام را در دستیابی به تمدن اسلامی بدانیم آن‌گاه تمدن اسلامی مبتنی بر برنامه توسعه و برنامه توسعه مبتنی بر توسعه جامعه اسلامی است و در واقع الگوی توسعه پیش‌نیاز مهندسی توسعه است با این تأکید ما بدون الگوی توسعه اسلامی ـ ایرانی نمی‌توانیم گام برداریم. میزان تصرفات در جامعه اسلامی و ضمانت در تحقق فرهنگ اسلامی به الگوی توسعه بستگی تام دارد. در برنامه تدوین شده الگوی بومی باید به این مسئله توجه کرد که در توسعه ایرانی اسلامی توسعه فرهنگی محور است؟ یا توسعه اجتماعی سیاسی؟ بیشتر صاحب‌نظران بر این اصل نظر مشترک دارند که توسعه باید پایدار و متوازن اتفاق بیفتد. این توسعه پایدار مبتنی بر فرهنگ اسلامی با محوریت توسعه تک بعدی اتفاق نمی‌افتد. اگر ما مثلا اصل را توسعه اقتصادی بگیریم توسعه پایدار مهیا نمی‌شود چرا که این الگو توسعه غربی نگرش مادی، نگاه غلط به جامعه و انسان را محور قرار می‌دهند. فرهنگ توسعه دو گونه قابل بررسی است؛ بخش اول آن فرهنگ به معنای ارزش‌ها و معیارهایی است که براساس آن الگوی توسعه را طراحی می‌کنیم. اما در معنای دوم که وسیع‌تر نیز است فرهنگ الگوی توسعه به این معناست که الگوی توسعه مبتنی بر یکسری دانش‌هایی مثل جامعه‌شناسی، مدیریت، اقتصاد و… شکل می‌گیرد که این دانش‌ها در مجموع، فرهنگ توسعه را شکل می‌دهند بر این مبنا هر یک از نظریات پذیرفته شده این علوم به عنوان معادلات حاکم در توسعه محسوب می‌شوند. برای دستیابی به الگوی توسعه گام اول ایجاد زمینه تحول در فرهنگ الگوی توسعه است. فرهنگ الگوی توسعه از طریق تحول در دانشی که از دل آن الگوی توسعه بیرون می‌آید امکان‌پذیر است. که این دانش منحصر به یک علم خاص مثل اقتصاد نیست. بلکه باید مجموعه‌ای از دانش‌های اجتماعی مبتنی بر علوم اسلامی برای تحقق ارزش‌های اجتماعی داشته باشیم تا از طریق آن بتوان به الگوی توسعه دست پیدا کنیم. در سالیان بعد از انقلاب حرکت‌هایی در میان نیروهای ارزشی و متعهد به انقلاب در این حوزه اتفاق افتاده است. در حوزه مباحث مطالعاتی و اجتماعی مربوط به الگوی توسعه در دانشگاه‌های کشور مبانی الگوی توسعه هم مورد توجه بوده است و یک گرایش از مباحث اقتصادی به این موضوع پرداخته و دانشی را پشتوانه این کار قرار داده است.
ما فاقد عقبه علمی لازم برای دستیابی به الگوی پیشرفت هستیم. عقبه علمی عبارت است ازتحولی که باید در علوم اجتماعی اتفاق بیفتد. برخلاف گمان بعضی‌ها که فکر می‌کنند بر اساس دانش موجود می‌توان تحول در الگوی توسعه ایجاد کرد؛ به‌نظر می‌آید اگر نتوانیم در زیرساخت‌های الگوی توسعه، نگاهمان به توسعه فرهنگی، توسعه اجتماعی، جهانی سازی و… تحولات جدی را ایجاد کنیم نمی‌توانیم توقع پیشرفت شایان توجه در الگوی توسعه داشته باشیم. ما از نظر نیروی انسانی تحصیل کرده در کشور با رشد چشمگیری مواجه هستیم اما باید از این نیروی انسانی در جهت تولید علم جدید استفاده کنیم علمی که بتواند از دل آن الگوی توسعه اسلامی بیرون بیاید.
منبع: oiip.ir