سه شنبه, خرداد 02, 1396

مهرداد راهداری

 

معاون امور تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

همه در کشور اسلامی دنبال تحولی هستند که منتهی به پیشرفت شود.این پیشرفت نه تنها منجر به افزایش رفاه در عرصه‌های مختلف زندگی انسان شود، بلکه طوری جامعه را هدایت کند که به رشد و تعالی انسان در عرصه معنویت نیز منجر شود.

تاکنون اغلب افراد، این خواسته را در تئوریها و متون غربی جستجو می کردند، غافل از اینکه تئوری‌های رشد و توسعه غربی به خاطر مبانی فکری و گزاره‌های اخلاقی و اعتقادی که در طراحی آنها به کار رفته به جز برخی از شاخص‌های کلی ، همخوانی با اندیشه اسلامی و فرهنگ بومی ما ندارد و نمی تواند نیازهای جامعه مسلمان ایران را برآورده کند و سمت و سوی این تئوریها تامین لذات و رفاه دنیوی است که باز هم به همه اقشار جامعه تعلق نمی گیرد.

همانگونه که رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند" آنچه که موجب می‌شود ما الگوی پیشرفت غربی را برای جامعه خود ناکافی بدانیم، در درجه اول این است که نگاه جامعه غربی و فلسفه‌های غربی به انسان با نگاه اسلام به کلی متفاوت است و یک تفاوت بنیانی و ریشه ای دارد".

از سوی دیگر توسعه و پیشرفت در نگاه غرب یعنی غربی شدن که برای هر انسان آزاده‌ای نامطلوب است، زیرا امروز شاهد آن هستیم که در توسعه غربی روز به روز شکاف فقیر و غنی بیشتر می‌شود و از سوی دیگر رواج فساد افسار گسیخته دامن غرب را گرفته است و در نهایت این نوع پیشرفت باعث رنج و تحقیر بشریت شده است.

 

پس ما باید به دنبال راه تازه‌ای برای پیشرفت باشیم، تا از سردرگمی و حرکت‌های ناهماهنگ خارج شویم و همه توانمندی کشور در جهت پیشرفت واقعی و مورد نیاز جامعه قرار گیرد.

در حقیقت ما نیاز به یک نقشه راه برای جمهوری اسلامی ایران برای دستیابی به پیشرفت داریم.

تعریف واژه الگو:

در رابطه با تعریف واژه الگو (که در حقیقت همان مفهوم اسوه در متن دینی است)، متاسفانه در بین نخبگان ما یک اغتشاش مفهومی وجود دارد و برداشت‌های مختلفی وجود دارد.

بخشی از نخبگان از الگو به عنوان یک پارادایم یاد می‌کنند و بخش دیگر از آن به عنوان پلان و برخی دیگر مترداف با برنامه یا مدل و یا الگوریتم می‌دانند.

پس می شود گفت، اولین قدم، رسیدن جامعه نخبگان به یک مفهوم مشترک است و برای رسیدن به این مفهوم مشترک، شاید بهتر باشد مفاهیم بالا را تک تک تعریف کنیم، تا بار معنایی هر کدام معلوم شود و طی جلساتی آن را در معرض نقد اندیشمندان قرار دهیم.

الگو را از میان دیدگاه‌های مختلف می‌توان این چنین تعریف کرد:

معنای لغوی در لغت نامه دهخدا: الگو به معنای روبر، مدل، سرمشق، مقتدی، اسوه و نمونه است.

در نظام فنی و اجرایی الگو به معنای نمونه یا ملاک های مشخص شده برای مصارف مختلف است.

تعریف اولیه ارایه شده در دفتر، الگو را عبارت از یک مجموعه قواعد، دکترین، سرمشق ها، راهبردهای کلی، نمونه‌ها ،مدل‌ها،رویه‌ها و تمامی مواردی شبیه این که پیش نیاز انجام فعالیتهای جزیی و کلی و برای کارهایی است که قرار است، با برنامه‌ریزی و در مسیر درست و بهینه حرکت نماید و بخواهد به اهداف پیش‌بینی شده دست پیدا کند، می‌داند.

ولی شاید در موضوع مورد بحث ما تعریف رهبر معظم انقلاب اسلامی گویاترین تعریف باشد که می فرمایند " الگو یک وسیله و معیار و میزانی است برای این که آن کاری که انسان می‌خواهد انجام دهد، با آن الگو تطبیق داده شود".

 

الگوی مطلوب پیشرفت:

الگوی مطلوبی که بتواند ما را به سر منزل مقصود برساند، مسلما دارای ویژگی هایی است که برخی را نام می بریم:

1- الگویی می تواند نقشه راه جمهوری اسلامی قرار گیرد که بر اساس جهان بینی اسلام برای رشد و تعالی انسان طراحی شده باشد.

2- اگر بپذیریم دنیا مزرعه آخرت است، پس الگویی که به عرصه معنویت در زندگی انسان نگاه ویژه دارد و معنویت را پایه اصلی پیشرفت می‌داند، می تواند الگوی مطلوب باشد.

3- در طراحی الگوی پیشرفت مطلوب باید شرایط جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی و بومی سرزمینی را که قرار است در آن پیاده شود، در نظر داشت.

4- الگوی مطلوب پیشرفت در نظام جمهوری اسلامی، الگویی است که بر اساس آرمانهای انقلاب اسلامی که در شعار مردم در روزهای آغازین انقلاب تحت عنوان " استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی(برپایی حکومت دینی)" بیان می شد، طراحی شده باشد.

یکی از الزامات الگوی مطلوب پیشرفت در هر کشوری، تضمین استقلال و آزادی آن کشور است.

5- از ویژگی ها و شاخصه های مهم الگوی مطلوب از منظر اسلام، توجه خاص به عدالت اجتماعی است.

6- الگوی مطلوب پیشرفت باید اجماع نخبگان را داشته باشد، یعنی در طراحی آن نخبگان دانشگاه و حوزه و دستگاه‌های اجرایی حضور داشته باشند، تا مورد پذیرش سلایق مختلف جامعه قرار گیرد.

*برخی از الزامات طراحی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت:

قبل از تدوین و طراحی الگوی اسلامی ـ ایرانی توسعه نیاز است یک سری توانایی‌ها را کسب کرد که در اینجا تحت عنوان برخی از  الزامات به آن پرداخته می‌شود:

1- تأکید بر انسان‌شناسی و مبانی جهان‌بینی اسلام

 

هر مسلک بر نوعی اعتقاد و بینش و ارزیابی درباره هستی و بر یک نوع تفسیر و تحلیل از جهان مبتنی است. نوع برداشت و طرز تفکری که یک مکتب درباره جهان و هستی عرضه می‌دارد، زیرساز و تکیه‌گاه فکری آن مکتب به شمار می‌رود، این زیرساز و تکیه‌گاه، جهان‌بینی نامیده می‌شود.

جهان‌بینی اسلامی، جهان‌بینی توحیدی است، بدین معنی که جهان از یک مشیت حکیمانه پدید آمده است و نظام هستی براساس خیر و جود و رحمت و رسانیدن موجودات به کمالات شایسته آنها استوار است. جهان‌بینی توحیدی به حیات و زندگی معنی و روح و هدف می‌دهد، زیرا انسان را در مسیری از کمال قرار می‌دهد که در هیچ حد معینی متوقف نمی‌شود و همیشه رو به تعالی و پیشرفت است. با این شناخت از جهان و انسان است که برنامه‌ریزی برای زندگی انسان جهت گیری درستی متناسب با واقعیت انسان به خود می‌گیرد.

2- داشتن تصویر کلان و دقیق وضع موجود و علل توسعه نیافتگی گذشته

برای برنامه‌ریزی به سوی کمال و تعالی جامعه، ضرورت دارد، قبل از آینده‌نگری، تحلیل درستی از وضع موجود داشته باشیم و شناسایی مسایل و مشکلات و از جمله قابلیت‌ها و توان‌ها از یک سو و از سوی دیگر شناخت لازم از محدودیت‌ها و تنگناها و بالاخره کشف و شناسایی مزیت‌های نسبی ملی و منطقه‌ای است و این امر از پیش‌نیازهای اساسی طراحی الگو به شمار می‌رود.

3- استفاده از کلیه صاحب‌نظران و نخبگان

نخبگان هر جامعه‌ای در پیشرفت و توسعه آن کشور نقش موثری را ایفا می‌کنند. یکی از مسائل و مشکلات کشورهای اسلامی از جمله ایران که تاثیر فزاینده‌ای را بر رشد و توسعه همه جانبه کشور دارد، مربوط به تولید علم، نظریه پردازی و جنبه های نرم افزاری توسعه کشور است که در ارتباط مستقیمی با نقش نخبگان قرار دارد، لذا برای طراحی و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت باید از تمام ظرفیت‌ کارشناسی و علمی حوزوی و دانشگاهی بهره گرفت و تعامل مثبتی بین نهاد حوزه و دانشگاه برقرار شود و در این بین قوه سه گانه به خصوص قوه مجریه باید زمینه ساز برای شکل گیری این مهم باشند.

4- تعریف دقیق موضوع و تفاهم عمومی روی آن

 

با تعریف درست و دقیق هدف از تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی توسعه، درک دقیق‌تر و روشن‌تری از آنچه به دنبال آن هستیم به دست می‌آوریم، در بحث توسعه و برنامه ریزی برای پیشرفت باید محققان و مجریان برنامه‌ریزی توسعه و مردم به یک تعریف و نقطه مشترک برسند، زیرا فرآیند توسعه جریانی دو سویه است و نیازمند مشارکت دو قطب جریان توسعه یعنی کارگزاران توسعه و مردم است که این خود باعث می‌شود محوری ملموس برای وحدت ملی بوجود آید و نتیجه بوجود آمدن وحدت و انسجام ملی برای طراحی الگو، ایجاد عزم ملی در جامعه را در پی دارد و باعث می‌شود، آحاد ملت از دانشگاهی، حوزوی و سایر اقشار با جدیت تمام برای پیشرفت کشور حرکت کنند و این الگو می‌تواند ما را برای گذار از وضع موجود به سمت وضع مطلوب سوق دهد.

5- عزم راسخ و دوری از عافیت طلبی

در طول تاریخ هیچ ملتی دست به پیشرفت و توسعه پیدا نکرده مگر با همت و تلاش مستمر و در حقیقت بستن کمر همت و دوری از عافیت طلبی است که می تواند کشور ما را به مطلوب خود، که همان دستیابی به الگویی که بتواند هم دنیا و هم آخرت مردم را مهیا کند، تحقق بخشد.

همان گونه که رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌فرمایند:" با عافیت نشینی و وارد نشدن در میدان¬ها، هیچ کشور و ملتی پیشرفت نکرده و نخواهد کرد."

در همین راستا است که رهبر فرزانه انقلاب اسلامی،سال 1388 را سال همت مضاعف و کار مضاعف می نامند، زیرا با تلاش و کار متراکم، بیش از گذشته می توان به اهدافی همچون رسیدن به پیشرفت و عدالت، دست یافتن به بهترین ها در همه عرصه ها و حرکت بر طبق اقتضائات و ظرفیت¬های کشور رسید.

برخی فرصت‌های پیش رو برای تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی توسعه امروز انقلاب اسلامی به حدی از بلوغ خود رسیده که می‌تواند با برنامه‌ریزی حساب شده، الگویی طراحی کند که به فرموده رهبر معظم انقلاب سایر کشورها هم، حتی غیرمسلمان از آن استفاده کنند و حال که مجاهدت‌ها و ایثار ملت بزرگ ایران بعد از چند دهه مبارزه با طراحی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت در حال به ثمر نشستن است، باید ظرفیت‌ها و فرصت‌هایی که می‌تواند باعث تحقق این مهم شود، شناسایی و به نحو اکمل بکار گرفته شود.

برخی از این فرصت‌ها بدین شرح است:

1- منابع عظیم و غنی اسلامی همانند قرآن، نهج‌البلاغه و احادیث معصومین(ع)

2- وجود گنج بی پایان و دریای بیکران اندیشه و آراء حضرت امام خمینی(ره) و تدابیر رهبر هوشمند انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در خصوص موضوع

3- باورهای عمیق دینی در جامعه

4- تجربیات ارزشمند تاریخی ملت بزرگ ایران به خصوص در 200 ساله اخیر

5- فرهنگ غنی ایرانی و حوزه نفوذ ایران فرهنگی

6- جایگاه رفیع ایران در بین افکار عمومی جهان و منطقه به خصوص، بعد از انقلاب اسلامی

7- موقعیت استراتژیک و ارزشمند ایران در نقشه جغرافیای جهان

8- ارتباط عمیق مردم با ارکان نظام اسلامی

9- ظرفیت‌های موجود در جمعیت جوان کشور و برخورداری از ضریب هوشی بالا در بین سایر ملل

10- توانمندی بالقوه در منابع معدنی و طبیعی کشور

11-   دستیابی به فناوری‌های پیشرفته در زمینه‌های مختلف

12- باور قلبی و عزم دولت مردان برای تدوین الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت

13- ایجاد مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت در ساختار دفتر رهبر معظم انقلاب اسلامی

منبع: خبرگزاری فارس